Marten Coerts

Experiment

By Published On: 7 februari 2017Categorieën: De Waagtoren 2 (2016-2017), VerslagenViews: 195416s Reacties on Experiment

Burrhus Skinner (1904-1990), Amerikaans psycholoog, grondlegger van het behaviorisme en uitvinder van de zogenaamde Skinner-box (een kistje waarin een rat zich bevindt, die door op een hendeltje te drukken wordt beloond met voedsel), wist het zeker: belonen en straffen werkt! Dit geldt met name voor eerstgenoemde met als belangrijkste doel positief gedrag te genereren. Ton Fasel, bijzonder goed op de hoogte van Skinner’s behaviorisme, gaf voorafgaande aan ons autoritje naar het pittoreske Hillegom, met als doel het eerste van Schaakclub De Uil zo effectief mogelijk te bestrijden, aan dat degenen die zouden winnen, mee terug konden rijden in zijn autootje richting Alkmaar, maar verlies automatisch zou betekenen dat een lange wandeltocht het gevolg zou zijn. Dit gold, tussenhaakjes, ook voor hemzelf, en ik dan degene zou moeten zijn, die er voor moest zorgen dat zijn auto wederom bij zijn woonhuis, terecht zou komen. (Wat de gevolgen zouden zijn als wij beiden zouden verliezen, was klaarblijkelijk geen optie, omdat dit verder niet werd besproken). Behalve dat werd ook aan Shannon en Timardi, die achterin zaten in zijn kleine VW, waarvan de verwarming altijd aanstaat, omdat deze al maanden kapot is, nadrukkelijk ‘gevraagd’ hun partij te winnen, omdat ook voor hen verliezen, hoe lief hij ze ook vond, maar één ding zou betekenen: lopen.

Om de uitkomst van het experiment op waarde te kunnen schatten, zouden de medepassagiers van Bert (Hebert en Rob) als Bert zelf en Ronald Groot, die op eigen gelegenheid zou komen, als controlegroep fungeren, niet wetende dat Ton dit gedragsexperiment had uitgezet.

Zo gezegd zo gedaan.

Shannon, als de dood om het hele eind terug te lopen, nam Ton’s waarschuwing wel heel erg letterlijk door in het Janisch-gambiet haar tegenstander Fred van Randen (1816) na reeds 18 zetten op te knopen.

Het tweede winstpunt ging naar ondergetekende die, net als Shannon, bijzonder weinig zin had in een voettocht van Hillegom naar Alkmaar en besloot alles op alles te zetten deze partij in zijn voordeel te beslissen, hetgeen dan ook gebeurde. Op het vijfde bord moest zijn sympathieke tegenstander Dick Roosa (1817) na wit’s volgende zet zijn koning omleggen.

Dan de eerste tegenslag: Bert, die verder een prima partij speelde, verspeelde zijn voordeel door in de volgende stelling een verkeerd pionzetje te doen tegen Jerry Bey (1998)

Bert, geen flauw idee van hoe sterk de werking van beloning en straf op het gedrag van mensen (en met name dieren!) kan zijn, dacht zich hier een onnauwkeurigheid te kunnen permitteren, omdat teruglopen en zijn auto in Hillegom te laten staan, voor hem überhaupt geen optie zou zijn geweest..

Gelukkig begreep onze proefleider Ton maar al te goed dat er nu wederom gescoord zou moeten worden. Omdat ook hij weinig zin had in een wandeltocht van ettelijke uren, besloot hij toch maar, ondanks een ietwat ongelukkig verlopen opening, zijn sterke tegenstander Guus van Dijk (1991) zo snel mogelijk te verslaan.

Het gaat mis voor wit in de volgende stelling:

Tussenstand 3-1 voor de onzen.

Dan de partij van Hebert. Net als Bert niet op de hoogte van Ton’s gedragsexperiment, laveert hij toch een moment langs de afgrond van het ravijn, maar met behulp van zijn vriendelijke tegenstander, Edwin Heemskerk (1816) gaat het punt toch naar onze eerste bordspeler.
Na in de opening, een Dame-Indier, een kwaliteit te hebben meegepakt, doet Hebert een paar minder nauwkeurige zetten en moet hij goed oppassen in onderstaande stelling:

Zonder het ooit te hebben geweten, had Hebert sowieso een autoritje naar Alkmaar verdiend!

Dit had niet voor Rob Freer gegolden als hij een van de medepassagiers van Ton was geweest. Na goed uit de opening te zijn gekomen en het middenspel met verve te hebben gespeeld, raakt hij in een remisestaand eindspel loper – paard tegen Jan Havenaar (1982) de weg totaal kwijt.

Ondertussen had Ronald Groot met wit aan bord 3 remise gemaakt tegen de sterke Ad Reijneveld (2091). Ook hij, niet wetende in de controlegroep te zitten, slaagde er niet in een overwinning te boeken. Nadat zwart een paar momenten heeft laten liggen beter spel te krijgen, is het wit die in de volgende stelling de iets betere papieren heeft.

Timardi, de laatste die nu nog bezig was, laat in onderstaande partij zien uitstekend positioneel te kunnen schaken. Met een boven haar hoofdhangende dreiging van een lange wandeltocht voor de boeg, te beginnen in de Hillegomse buitenwijken, verslaat zij haar sterke tegenstander Jan Vreeburg (1898) aan het achtste bord, en scoort hiermee het vierde punt van alle passagiers van de Ton Fasel VW-bolide!

De moraal van dit verhaal? Belonen, (meerijden!) of straf (teruglopen!) is dé manier teamleden te leren hun uiterste best te doen punten te scoren voor De Waagtoren, getuige het feit dat de proefpersonen in Ton’s auto te weten Shannon, Timardi, Ton en ikzelf 4 uit 4 scoorden en de controlegroep, bestaande uit Hebert, Bert, Ronald en Rob, niet verder kwam dan een schamele 1,5 punt uit vier partijen. Straffen en belonen, in welke vorm dan ook, het werkt écht…

16 Comments

  1. Frank van Tellingen
    Frank van Tellingen 8 februari 2017 at 22:52

    Jaenisch is zeker geen 3…?! waard, maar een heel gevaarlijke variant! Zwart wil gewoon graag het initiatief grijpen en tegen een zwartspeler die op de hoogte is, zul je van veel markten thuis moeten zijn!

  2. Frank van Tellingen
    Frank van Tellingen 8 februari 2017 at 23:02

    Tweede punt: in de partij van Rob Freer, waarom krigt 51.h5 een ! – ? Als alle witte pionnen eraf zijn is het remise,

    Ik zie niet hoe wit wint na 51…Kxh5 52.Lxf5 Ph1 53.g4+ Kh4 54.Kxf7 Pf2 55.Ke6 Ph3 56.Ke5 Kg3 57.g5 hxg5 met remise.

  3. Frank van Tellingen
    Frank van Tellingen 8 februari 2017 at 23:04

    Hulde voor het feit dat er geanalyseerde stellingen worden vertoond trouwens, dat wel!

  4. drulovic
    drulovic 9 februari 2017 at 09:50

    Mooi stuk Marten! Hopelijk neemt het derde daar een voorbeeld aan. Alleen de partijfragmenten kloppen niet allemaal (onder meer te zien door een knipperend veld a8).

  5. Daan
    Daan 9 februari 2017 at 10:11

    Interessant experiment! Ik heb er echter enige bedenkingen bij. Zo had ik graag gezien dat de som van de bordnummers voor beide auto’s gelijk was geweest (de spelersniveau-verdeling over de auto’s is nu wel erg onwillekeurig te noemen). Ook vind ik de strafmaat ongelukkig gekozen: hoe weet je nu of de uitkomst van het experiment niet binnen de onzekerheid daarvan gevallen is? Hillegom-Alkmaar is natuurlijk maar een kippeneind. Zelf liep ik dit seizoen al twee maal (met een zware kogel aan mijn been) terug van Alkmaar naar Den Bosch, en Jan was maar net op tijd terug van Mars voor onze wedstrijd in Enschede; zo pakken we dat aan met de helft van het eerste. Wanneer het tweede ook een systematischere aanpak overneemt denk ik dat je aan het eind van het seizoen de resultaten van het onderzoek met gemak gepubliceerd zal krijgen in het gezaghebbende tijdschrift “New in Behaviorism”. Succes!

  6. Frits Leenart
    Frits Leenart 9 februari 2017 at 13:03

    Ja, een hele nieuwe aanpak in de schaakwereld. De strafmars is reeds lang routine bij landmacht en mariniers. Professor Torenstra uit Leiden laat weten dat hij desgewenst kan meehelpen aan de stroomlijning van het experiment. Zijn tip is ook het type en de staat van de betrokken voertuigen en de rijstijl van de chauffeurs in het onderzoek mee te wegen.

  7. fredmeister
    fredmeister 9 februari 2017 at 13:06

    Drulovic, het derde heeft een erg rebelse teamcaptain. Die doet niet aan analyses, die speelt op gevoel. Het gevoel afgelopen dinsdag was erg slecht. Drie keer niks!

  8. Avatar
    Peter Hoekstra 9 februari 2017 at 13:08

    Experiment lijkt me mislukt, aangezien er gesteld wordt dat verlies zou leiden tot het verlies van het recht om met de auto mee naar huis te kunnen.

    Bij remise zou er geen straf geweest zijn en was het dus logischer geweest dat de winnende spelers in een gewonnen stelling remise zouden aanbieden, zodat ze van een plek in de auto verzekerd waren, ipv het op hun techniek te laten aankomen om een glad gewonnen stelling te verzilveren. Iets wat aan de meeste Waagtorinezen niet toevertrouwd is.

  9. drulovic
    drulovic 9 februari 2017 at 15:38

    Als er maar een verslag van je gevoel komt Fred!

  10. Jan Poland
    Jan Poland 9 februari 2017 at 22:22

    Voor de liefhebbers van mishandelen: lees Het Sadistisch Universum van W.F. Hermans.
    Overigens benieuwd wat de strafmaat is bij een thuiswedstrijd? Rondje aan de bar voor alle aanwezigen lijkt mij wel wat.

  11. Peter van Diepen
    Peter van Diepen 9 februari 2017 at 23:25

    Experiment geslaagd! Prachtig verhaal en analyses!

  12. alexalbrecht
    alexalbrecht 11 februari 2017 at 10:41

    mooi verhaal !, boeiende fragmenten. Ik ben zelf komen lopen vanaf Enkhuizen vannacht na onnodig verlies in het 4e ( verloren met 3-5 van KTV ) van Tom Balla, verslag volgt…

  13. drulovic
    drulovic 11 februari 2017 at 18:03

    Hoe ging de wedstrijd van het derde eigenlijk?

  14. Frank van Tellingen
    Frank van Tellingen 12 februari 2017 at 16:23

    En daarover gesproken: ik zie dat de jonkies van W7j de senioren van W6 hebben verpulverd. Het jeugdteam staat vooralsnog fier bovenaan in de derde klasse. Dat verslag zou ik ook graag lezen!

  15. fredmeister
    fredmeister 13 februari 2017 at 09:35

    Het 3de verloren, het 4de verloren. Is dit de teloorgang van de club? Gelukkig hebben we het jeugdteam nog……….de jeugd heeft de toekomst!

  16. drulovic
    drulovic 13 februari 2017 at 12:36

    3e en 4e verloren? Hoe dan?

Leave A Comment