Spelregels

By Published On: 31 januari 2019Categorieën: Overpeinzingen, Theorie15s Reacties

Tijdens een van de vele ‘afterparty’s’ in de bar van de Moriaan ten tijde van de TATA tienkampen liet ik mij terloops ontvallen dat ‘door de vlag gaan terwijl je op het punt staat mat te geven niet automatisch betekent dat je hebt verloren’. Kreten van ongeloof (wat een waanzin, is die gozer wel goed bij zijn verstand) en de wat minder uitgesproken schakers waren vol scepsis over mijn bewering.

‘Morgen zal ik jullie bewijzen wat ik bedoel’ was mijn antwoord en wie wil er nog een rondje?

De volgende dag toonde ik onderstaande stelling aan de verzamelde meute met de bijbehorende vraagstelling.

image

De volledige verklaring luidt: kenmerkend voor deze stelling is natuurlijk dat zwart met Db7xg7 mat kan geven. Maar tussen doen en daadwerkelijk gedaan hebben bestaat een groot verschil en de tijd van zwart was op voor hij de winnende zet kon uitvoeren. Zwart wint dus zeker niet. Betekent het dan dat wit wint? Zwart is immers door zijn vlag gegaan en dan heeft hij toch gewoon verloren? Dat lijkt een logische gedachte – maar is onjuist. In de officiële FIDE-regels voor het schaakspel staat weliswaar beschreven dat de speler die de zetten in de toegekende bedenktijd niet heeft voltooid, de partij verliest, maar daar wordt vervolgens nog een zin aan toegevoegd: ‘De partij is echter remise als de stelling zodanig is dat de tegenstander de koning van de speler nooit mat kan zetten, door welke reeks van reglementaire zetten ook’.

De enige reglementaire zet die zwart heeft is Db7xg7 en mat. Dat betekent dat wit geen enkele optie heeft om zwart nog mat te kunnen zetten. De arbiter zal de partij dan ook remise moeten verklaren.

Jos zou Jos niet zijn als hij met de vraag komt of onderstaande stelling ook remise is als wit in onderstaande stelling door de vlag gaat.

image

Jos had deze stelling opgediept uit een boekje van Hans Ree* en het is geforceerd mat in 9. Het gaat als volgt: 1. Dd4xc6+ Kb7xc6 2. Pf3xd4+ Kc6-b6 3. Te1-b1+ Kb6-a6 (Koning naar a5 komt op hetzelfde neer) 4. Lg2-b7+ Ka6-a5 5. Lf4-d2+ Ka5-a4 6. Lb7-c6+ Ka4xa3 7. Ld2-c1+ Ka3-a2 8. Tb1-b2+ Ka2-a1 9. Pd4-c2 mat.

Ook hier is bovengenoemde regel van toepassing dat zwart door welke reeks van zetten ook nooit het mat kan ontlopen en de partij is remise. Het betreffende artikel is 5 Het einde van de partij lid 5.2 artikel 2. Doel van dit stukje spelregels is om de spelers er op te wijzen dat je nooit direct op moet geven als je door de vlag gaat en je hebt dit type stelling bereikt. Vraag dus altijd de arbiter!

Hans Ree ‘Schaakstukjes’ Uitgeverij L.J. van Veen ISBN 90 254 0070 1

15 Comments

  1. drulovic 1 februari 2019 at 19:32

    Ik snap er niks van. Moet wit dan laten zien welke zetten hij allemaal wilde spelen? Het kan toch zijn dat hij het mat niet ziet? En dan dient er ongeveer een computer aan te pas komen om alle varianten te checken, toch?

  2. TF 4 februari 2019 at 13:27

    Jan, er zit een fundamenteel verschil tussen de twee stellingen. Je merkt bij de eerste stelling terecht op: ‘De enige reglementaire zet die zwart heeft is Db7xg7 en mat. Dat betekent dat wit geen enkele optie heeft om zwart nog mat te kunnen zetten.’

    Bij de tweede stelling is geen sprake van een verplichte reeks zetten. Ik geef als voorbeeld het volgende voorbeeldverloop van de partij, waarbij ZWART mat geeft: 1.Dxc6+ Kxc6 2.Lh3 Txh3 3.a4 Dh7 4.a5 Th1+ 5.Kg2 Dh3#

    Hoe zou een stelling als stelling 2 in nou tot remise kunnen leiden als wit ergens na 1. Dxc6 door de vlag gaat?

    Aan de toevoeging: ‘De partij is echter remise als de stelling zodanig is dat de tegenstander de koning van de speler nooit mat kan zetten, door welke reeks van reglementaire zetten ook’, is (gegeven het eerder geschetste mogelijke partijverloop) immers niet voldaan.

  3. Taliesin 5 februari 2019 at 08:02

    Een leuk ptobleem maar volgens mij klopt de redenering niet:
    De spelregel verwijst naar de mogelijkheid van de tegenstander (wit in het eerste voorbeeld) om door een zet/zettenreeks zwart nog mat te kúnnen zetten, op het moment dat de vlag van zwart valt, dus voor Dxg7. Het feit dat zwart mat kan zetten doet er niet toe: dat heeft hij nog niet gedaan hij kan ook andete zetten doen. Wit heeft op het moment van vallen gewoon “matpotentieel” en wint. Het is heel vreemd om te veronderstellen dat een arbiter weet welke zet een speler gaat doen en dat zou meenemen in zijn oordeel. Hij kan slechts kijken naar de feitelijke situatie en de reglementaire zetten bekijken in het licht van de spelregels.

  4. DvdM 5 februari 2019 at 08:50

    Zeker een interessant probleem maar zullen we ons eerst verdiepen in het vraagstuk: wat te doen bij een onreglementaire zet?

  5. Taliesin 5 februari 2019 at 13:11

    7.5. 1 Een onreglementaire zet is voltooid nadat de speler zijn klok ingedrukt
    heeft. Als tijdens een partij, blijkt dat er een onreglementaire zet is
    voltooid, moet de stelling teruggebracht worden naar de stelling
    onmiddellijk voorafgaand aan de onregelmatigheid. Als deze niet kan
    worden bepaald, moet de partij voortgezet worden vanuit de laatste vast te
    stellen stelling voor de onregelmatigheid. De artikelen 4.3 en 4.7 zijn van
    toepassing op de zet die de onreglementaire zet vervangt. De partij moet
    dan worden voortgezet vanuit deze herstelde stelling.

    En daarna:
    7.5.5 Na de in artikel 7.5.1, 7.5.2, 7.5.3 of 7.5.4 beschreven handeling moet de
    arbiter bij de eerste voltooide onreglementaire zet van een speler, twee
    minuten extra tijd aan zijn tegenstander geven; bij een tweede voltooide
    onreglementaire zet van dezelfde speler moet de arbiter de partij voor hem
    verloren verklaren. De partij is echter remise als de stelling zodanig is dat
    de tegenstander niet mat kan zetten door welke reeks van reglementaire
    zetten dan ook.

  6. drulovic 5 februari 2019 at 15:09

    Ja, want wat gebeurt er nou als je in de eerste stelling opgeeft (hij ziet het niet)? Dan gaat de arbiter toch ook niet zeggen dat de partij remise danwel gewonnen is voor zwart?
    Dus is er, naast de zet Dxg7, altijd nog een andere mogelijkheid, namelijk: opgeven.

  7. fredmeister 5 februari 2019 at 15:28

    Misschien is het een optie om bij het schaken ook gebruik te maken van een VAR (video assistant referee)? Dan nemen we alle partijen op en kunnen we alles terugkijken.

  8. Jan Poland 5 februari 2019 at 17:17

    Frank: als zwart het niet ziet en hij geeft op treedt artikel 5.1.2 in werking en is de partij verloren. Als hij het wel ziet en het de tegenstander duidelijk maakt, is het dus niet verloren maar remise. En de zettenreeks is in het eerste voorbeeld niet moeilijk. Bij andere stellingen kan een computer uitkomst bieden en het zou interessant zijn om een casus uit de praktijk voor te leggen aan een scheidsrechtercommissie.
    Wat te doen bij een onreglementaire zet staat duidelijk in de januari 2018 versie van de spelregels en wordt nog eens aangehaald door Taliesin. Het is wel zo dat een speler die zowel scheidsrechter is als speler zijn klok niet stil mag zetten als er op een ander bord iets onreglementair gebeurt. De spelende arbiter kan dus verliezen door tijdsoverschrijding als hij op ander bord iets aan het oplossen is. Nog even gecheckt bij Gerard Groot.

    Taliesin: in het eerste voorbeeld is het wel degelijk remise omdat zwart schaak staat en er maar één manier is om dit ongedaan te maken. En een arbiter oordeelt slechts de stelling en de claim van de speler. Als je het eerste probleem voorlegt aan welke scheidsrechtercommissie ook krijg je altijd een remise als uitslag.

    Ton: het gaat bij een stellingsoordeel op het moment van het vallen van de vlag niet om wat de spelers hadden kunnen doen (bijvoorbeeld een stuk weggeven), maar om een ‘geforceerd’ verloop van de zetten, in dit geval een mat in 9. Stel je krijgt dit op het bord maar het berekenen van de matvoering heeft je zoveel tijd gekost dat de vlag valt voordat je de zettenreeks hebt kunnen uitvoeren, mag je remise claimen. Ik heb dit tijdens TATA bij Aart ook nog even gecheckt, op een rustig moment dus, en hij bevestigde mijn vraag over de remise.

    Het is dus van belang voor elke speler om bij twijfel over de stelling bij het door de vlag gaan niet direct verlies te accepteren.

  9. Taliesin 6 februari 2019 at 08:27

    Ah, nu zie ik het Jan, er is inderdaad maar 1 zet voor zwart en niet meer zoals ik aangaf.Grappig.

  10. Frank van Tellingen 9 februari 2019 at 22:57

    Jan, ik heb nog een vraagje: stel je voor je bent aan het mat zetten met K + D (+ pi) vs K + pi en de vlag van de sterkere partij valt een zet voor hij mat geeft. Dan heb je toch gewoon op tijd verloren? Dan kun je dus remise claimen?

  11. DvdM 10 februari 2019 at 11:46

    …….en je staat gewonnen (weet alleen nog niet precies hoe?) en het team heeft genoeg aan een half punt, dan ga je vrijwillig door de vlag en hebt dan de remise te pakken? Spelprobleem 1 is remise, echter het voorbeeld van Jos zeker niet. Daar wil ik wel een goede fles wijn op zetten.

  12. Jan Poland 11 februari 2019 at 23:22

    Frank: als de tegenstander door welke reeks van reglementaire zetten dan ook jouw koning niet mat kan zetten is het inderdaad remise. In jouw voorbeeld heeft de tegenstander nog een pion maar je geeft de stelling niet dus dat maakt een definitief oordeel lastig.

    Dirk: als je gewonnen staat maar je weet niet precies hoe…..sta je dan wel gewonnen? Als je in dat type stelling door de vlag gaar heb je verloren want je hebt geen geforceerde zettenreeks tot je beschikking. Die fles wijn accepteer ik natuurlijk maar wat is volgens jou de reden dat het voorbeeld van Jos/Hans Ree niet klopt? Ik zal het overigens bij gelegenheid voorleggen aan een andere gerenommeerde arbiter dan Aart Strik.

  13. Aart Strik 12 februari 2019 at 01:39

    Jammer dat het begrip ‘geforceerd’ niet helemaal correct wordt gebruikt.
    En ook jammer dat mijn naam ijdel wordt gebruikt.
    Het eerste voorbeeld is natuurlijk volkomen juist: er is maar één reglementaire zet, die leidt tot het mat zetten van wit, en als die niet tijdig wordt uitgevoerd is het remise want er zijn geen reglementaire zetten die tot winst van wit kunnen leiden.

    Dit geval bracht Jan op papier mee naar Wijk aan Zee. Het tweede geval niet. Wel sprak Jan over een situatie met een ‘geforceerd mat’, maar een stelling kreeg ik niet te zien. In dit geval kan ik dus Jan voorleggen wat hij zelf Frank voorlegt: ‘je geeft geen stelling’.

    Als wit steeds de beste zet uitvoert dan gaat zwart ‘geforceerd mat’. Maar dat is echt geen reden om remise te kunnen claimen. Wit kan toch ook foute zetten doen? Ik begrijp echt niet hoe de gedachte aan remise boven komt. Het kan alleen als de énig reglementair uit te voeren zetten tot mat zouden leiden. Maar er is door TF al aangetoond dat het ook andersom kan. Dat betekent dat wit in dit voorbeeld gewoon verliest als zijn vlag valt en dit feit terecht wordt geclaimd.

    Ga voor het basisidee gewoon naar de situatie met K en D tegen K. Of K en T tegen K. Iedereen weet dat het remise is als de vlag valt van de speler met D of T. Een ‘kale koning’ kan immers nooit mat zetten. (Ik zou ook K en L plus P kunnen noemen, maar dat wordt bij De Waagtoren tóch vaak al remise…)
    Hoe dan ook, het gaat om de zin ‘De partij is echter remise als de stelling zodanig is dat de tegenstander de koning van de speler nooit mat kan zetten, door welke reeks van reglementaire zetten ook’.

    In het eerste voorbeeld is het wel heel duidelijk. Zwart staat schaak en er is maar één zet die dat kan opheffen. Die leidt onmiddellijk tot mat van wit. Wit kan dus niet winnen.

    In het tweede voorbeeld kan wit wel winnen, maar wit moet dan nog wel de juiste zetten doen. Dxc6 is een goede zet, maar geen verplichte zet. Als wits vlag valt heeft hij dus gewoon verloren.

    Als ‘andere gerenommeerde arbiters’ iets anders zouden zeggen dan ik, dan verdienen ze de betiteling ‘gerenommeerd’ niet echt.

  14. DvdM 12 februari 2019 at 08:11

    Die mooie wijn zal smaken……

  15. Frank van Tellingen 12 februari 2019 at 21:39

    Ik neem aan dat de genieters van de wijn intussen wel weten hoe je mat zet met K+ L+P vs K alleen?

Leave A Comment